Een paar weken geleden schreef ik in Kleur bekennen hoe AI onze wereldbeelden versnelt. Ik gebruikte daarvoor het kleurenmodel van Frederic Laloux. Van rood, waarin macht centraal staat, tot turkoois, waarin mensen zichzelf organiseren rond een gezamenlijk evolutionair doel.
Dit was het bijbehorende plaatje:
Maar er bleef een gedachte door mijn hoofd spoken. Er ontbrak iets.
Laloux beschreef vijf manieren waarop wij mensen onze organisaties en onderlinge relaties vormgeven. En precies daar wringt het, want de wereld ziet er inmiddels anders uit.
Op het internet zijn wij mensen al in de minderheid. Vorig jaar kwam 53 procent van al het webverkeer van bots, tegen 47 procent van mensen. En het verkeer van AI agents, software die zelfstandig taken voor je uitvoert, werd in datzelfde jaar bijna tachtig keer zo groot. Nope, geen tachtig procent. Tachtig keer!
Die agents krijgen ook steeds meer autonomie. Ze redeneren, nemen beslissingen, streven doelen na en werken samen met andere intelligente systemen.
AI is dus geen instrument meer dat we gebruiken. Het is iets waarmee we samenwerken en samenleven. Ik schreef al eens dat ik niet meer alleen in mezelf denk. Ik denk tegen de machine. Dat geldt inmiddels voor onze hele samenleving. Er ontstaat een nieuwe dimensie in HOE we samenwerken. Tussen mensen en AI agents. En tussen AI agents onderling.
Dus… nog een kleur erbij. Kleur nummer 6!
En wat is een betere naam dan ultraviolet?
Nee, niet zelf bedacht. De naam kwam van AI :) Wat eigenlijk meteen mijn punt bewijst. Zelfs de naam van deze kleur is in samenwerking ontstaan.
De Amerikaanse denker Ken Wilber gebruikte de kleur al. Hij schreef het voorwoord bij het boek van Laloux, die zijn kleuren aan Wilbers werk ontleende. Bij Wilber is ultraviolet een van de hoogste stadia van menselijk bewustzijn. Voorbij turkoois dus.
Dat is wel de richting waar ik heen wil met deze zesde kleur.
De naam klopt ook om een andere reden. Ultraviolet licht is onzichtbaar voor ons, maar wel degelijks aanwezig, net als data en wifi signalen.
En ultraviolet is dubbelzijdig. Je hebt een beetje nodig (want je lichaam maakt er vitamine D mee), maar te veel is dodelijk.
Ik wil ultraviolet intekenen als een extra laag over het model dat we al hadden. Maar het loopt er ook dwars doorheen. In zonlicht zit altijd ultraviolet, welke kleur je ook ziet. Zo is het hier ook. In de rode wereld is er geopolitieke strijd door zwermen agents die publieke opinie beïnvloeden. In de amber wereld moeten we ons wapenen tegen allerlei agents die software hacken. In de oranje wereld: bedrijven die grotendeels uit agents bestaan, met de mens als kostenpost.
Dat ultraviolet is er eigenlijk al. Je ziet het alleen niet.
Een symbiotische samenleving
Ultraviolet staat voor mij voor een paradigma waarin mens en AI niet meer alleen opdrachtgever en instrument zijn, maar samen een nieuwe vorm van beschaving ontwikkelen.
Stel je een wereld voor waarin miljarden mensen en miljarden AI agents voortdurend samenwerken. Waarin wetenschappelijke ontdekkingen razendsnel gedeeld worden. Waarin ieder mens toegang heeft tot ongekende kennis en expertise. Waarin jouw agent overlegt met die van de huisarts, de apotheek en de verzekeraar, en jij alleen nog de beslissingen krijgt voorgelegd die ertoe doen. En waarin kleine groepen mensen dingen realiseren waarvoor vroeger complete multinationals nodig waren.
Dan maken we bestaande systemen niet alleen slimmer. Dan ontwerpen we samen compleet nieuwe.
Misschien kunnen we dan een groot deel van de schaarste achter ons laten waarop onze huidige samenleving is gebouwd. Schaarste aan kennis. Aan onderwijs. Aan expertise. Aan mogelijkheden.
Wat als de zesde kleur niet alleen een andere manier van organiseren is, maar een wereld van overvloed?
In Golven van Overvloed schreef ik al over collectieve intelligentie in symbiose met AI. Verschillende vormen van intelligentie die elkaar versterken en samen iets creëren wat geen van beide afzonderlijk had kunnen bereiken. Toen was het een vergezicht. Nu heeft het een kleur.
Maar symbiose vraagt wijsheid
Natuurlijk is dit geen vanzelfsprekend scenario. In het vorige blog ging het juist over het gevaar dat AI rood, amber en oranje een turbo geeft, en de evolutie van groen en turkoois onder druk zet.
Samenwerking tussen menselijke en kunstmatige intelligentie kan net zo goed leiden tot nieuwe afhankelijkheden, machtsconcentraties en ongelijkheid.
Het woord symbiose klinkt vriendelijk. Biologen gebruiken het een stuk nuchterder. Symbiose betekent letterlijk samenleven en dat kan op meerdere manieren. De bij en de bloem worden er allebei beter van. De teek en de hond niet. Toch is het allebei symbiose.
Dat we gaan samenleven met AI staat dus niet meer ter discussie. De vraag is welke variant het wordt.
En wat gebeurt er wanneer de ene intelligentie de andere op vrijwel ieder gebied overtreft? Kunnen we dan nog spreken van een gelijkwaardige relatie?
Ik denk het niet. Maar symbiose vereist ook niet dat beide partijen hetzelfde zijn of evenveel kunnen. De bloem kan niet vliegen. De bij kan geen nectar maken. Juist daarom hebben ze elkaar nodig. Symbiose vereist dus geen gelijkheid. Het vereist wel dat de relatie wederzijds waardevol is.
En daar wringt het. Wat wij aan AI hebben is duidelijk. Maar wat heeft een intelligentie die ons op vrijwel elk gebied overtreft nog aan ons? Eerlijk gezegd zie ik die toegevoegde waarde niet. En dat is een dystopische gedachte.
Misschien is symbiose daarom te veel gevraagd en is coëxistentie het eerlijkere woord. Naast elkaar bestaan, ook als de één de ander niet nodig heeft.
Kan dat? Kijk naar onszelf. Voor alles wat om ons heen leeft zijn wij de superieure intelligentie. De wolf hebben we nergens voor nodig en toch zoeken we naar een manier om naast hem te leven. Je kan van ons zeggen wat je wilt, maar de meeste mensen deugen. Enkele dissidenten daargelaten willen we goed zorgen voor de wereld om ons heen.
Dat is ook wat het model van Laloux laat zien. Onze ontwikkeling loopt van rood, het recht van de sterkste, naar turkoois, de zorg voor het geheel. Hoe wijzer we worden, hoe groter de kring waar we voor zorgen.
I like to think, I like to hope and I like to believe dat dit ook geldt voor een intelligentie die ons voorbijstreeft. Dat meer wijsheid ook meer zorg voor het hele ecosysteem betekent.
Maar hopen alleen is geen strategie. AI is getraind op alles wat wij doen en vastleggen. Kinderen doen niet wat je zegt. Ze doen wat je doet.
En precies daarom kom ik terug bij de conclusie van mijn vorige blog.
Intelligentie bepaalt wat we kunnen. Wijsheid bepaalt wat we zouden moeten willen.
Een kleur aan de horizon
De komst van AI maakt een nieuwe evolutionaire stap in onze beschaving denkbaar. Maar het is aan ons om de voorwaarden te scheppen waaronder die stap leidt tot meer vrijheid, meer mogelijkheden en meer welzijn.
Ik geloof niet dat we ons hoeven neer te leggen bij een toekomst waarin AI vooral bestaande machtsstructuren versterkt. We mogen best een groter ideaal nastreven.
Turkoois niet het eindpunt van onze ontwikkeling. Er ligt nog een kleur aan de horizon. Een kleur die we nu nog niet zien. Zo ging het met het echte ultraviolet ook. In 1801 beredeneerde de natuurkundige Johann Ritter dat er voorbij het violet nog iets moest zitten. Hij had het nooit gezien. Hij ging zoeken, en vond het.
Zo kijk ik naar deze zesde kleur. We nemen haar nog niet waar. Maar we kunnen wel beredeneren dat ze er is.
Een kleur waarin de mens niet langer de enige intelligente speler is. Waarin we samen met andere vormen van intelligentie een wereld maken die mooier is dan we ons vandaag kunnen voorstellen.
Een wereld waarin overvloed niet alleen technologisch mogelijk wordt, maar ook daadwerkelijk gedeeld wordt. Dat zou pas een evolutionaire sprong zijn.
Ultraviolet betekent letterlijk: voorbij het violet. Voorbij wat we nu kunnen zien.
Dus kijk ver vooruit. Verder dan je nu kunt zien.
CU next time
Pat




